ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1465
سفرنامه شاردن ( فارسى )
گرفت چنانكه آيين فرمانروايان مشرق زمين است دارايى وى مصادره شد ، و پس از اينكه مدت زمانى به شركت تجارى انگليسى براى گشايش شعبه شركت در اصفهان نمايندگانى به ايران اعزام داشت و از شاه درخواست كرد يكى از كاخهاى سلطنتى در اختيار آنان نهاده شود پادشاه دستور داد هر عمارتى كه پسندشان افتد به آنان واگذار كنند . نمايندگان شركت اين عمارت را انتخاب كردند از آنكه هم نزديك دربار ، و هم براى پيشرفت فعاليتهاى تجارى ايشان مركزى مناسب بود . شاه در سراسر كشورش كاخها و عمارتهاى بسيار دارد ؛ و زمانى كه من به نوشتن اين كتاب اشتغال داشتم عدهء كاخهايش در اصفهان از يكصد و سى باب درمىگذشت . بيشتر آنها را از طريق مصادره تصاحب كرده بود . زيرا همين كه شاه به گناهى بر يكى از بزرگان و جاهمندان خشم مىگيرد و به كشتنش فرمان مىدهد همهء دارايى وى را چنان كه پيش از اين ياد كردهام به مصادره مىگيرد . اما پادشاه از داشتن اين همه قصر سودى برنمىگيرد ، زيرا اين كاخها غالبا به اقامتگاه سفيران و فرستادگان خارجى اختصاص مىيابد . بدين صورت كه وقتى يكى از آنان وارد پايتخت مىشود كسى كه به راهنمايى وى مأمور است و مهماندارباشى خوانده مىشود همهء كاخهاى خالى شاه را به دبير يا منشى سفير نشان مىدهد تا يكى از آنها را براى اقامت وى انتخاب كند . وقتى از شاه درخواست كردم يكى از كاخهايش را در اختيار من بگذارد و او پذيرفت ، ناظر انتخاب آن را به خودم واگذار كرد . گفت تو كه بيش از پنج يا شش خدمتگر ندارى ، اين قصرهاى وسيع به چه كارت مىآيد . حقيقت اينست كه داشتن اين كاخها بارى سنگين بر دوش شاه است . به سخن ديگر دردسر و زيانش بيشتر از سودش مىباشد ، زيرا غالبا خالى مىمانند و مراقبت و تعمير و ترميم كردنشان بىخرج و بىزحمت نيست ، و اگر تعميرشان به تأخير افتد ويران مىشوند . محمد على بيگ صدر اعظم شاه عباس ثانى بر اين انديشه بود كه همهء كاخهاى زائد شاه را بفروشد اما چندان كه جستجو كرد خريدارى نيافت . زيرا چنانكه در فصول پيش به مناسبت آوردهام ايرانيان سكونت در عماراتى را كه صاحبان آنها درگذشتهاند بدشگون و بديمن مىشمارند و بر اين اعتقادند هر كس كه مىميرد خانهاش نيز بايد متروك و دربسته بماند . از اينرو هيچكس رضا نمىشود در كاخهاى كسانى كه به فرمان شاه كشته شدهاند منزل گزيند . مبادا وى به چنان سرنوشت شوم يا نظاير آن گرفتار آيد .